Definitie en geschiedenis van het diabetisch voetsyndroom (DVS)

De term “diabetisch voetsyndroom” is een verzamelnaam voor verscheidene ziektebeelden die op grond van hun etiologie en pathologische processen van elkaar verschillen. Al deze ziektebeelden hebben gemeen dat voetwonden bij een patiënt met diabetes mellitus tot complicaties kunnen leiden die in geval van te late of ineffectieve behandeling de amputatie van de gehele extremiteit tot gevolg kunnen hebben.

Hoewel Pryce al in 1887 “een geval van een perforerende zweer bij diabetes en atactische symptomen” beschreef16, werden in de eerste helft van de twintigste eeuw voetwonden bij diabetici, die vaak tot amputatie leidden, vanwege arteriosclerose als onvermijdelijke complicatie van de chronische stofwisselingsziekte diabetes mellitus beschouwd en met de term “diabetisch gangreen” weergegeven.17

In 1934 publiceerde Elliot Joslin, een van de pioniers van de diabetologie, een paper met als titel “The Menace of Diabetic Gangrene”.18 Hij stelde vast dat vóór 1914 2% van de diabetici aan diabetisch gangreen overleed en dat dit percentage in 1926, dus slechts een paar jaar na de ontdekking van insuline, al tot meer dan 125% was gestegen. Hoewel ook in dit artikel de beperkte circulatie en het bijkomende diabetisch gangreen als hoofdoorzaak van diabetische voetcomplicaties gezien werden, beschreef Joslin uitvoerig de tegenwoordig gebruikelijke oorzaken van diabetische voetwonden (verbranding met hete kruik, slecht passende nieuwe schoenen en slechte voethygiëne). Hij drong er sterk op aan dat patiënten nauwkeurig geïnstrueerd werden hoe ze hun voeten moesten verzorgen en dat hen op het hart werd gedrukt dat voethygiëne zeer belangrijk was. Eliot schrijft: “Het lijkt me toch wel duidelijk dat gangreen niet door God voorbestemd is, maar een menselijk probleem is.”

Het duurde echter nog tot de jaren vijftig van de twintigste eeuw voordat de diabetische neuropathie in combinatie met ischemie en complicerende infecties herkend en geaccepteerd werden als de ook nu nog geldige basisvoorwaarden voor het ontstaan van voetcomplicaties bij diabetici. Ook werden toen voor het eerst de goede prognose van lokale ingrepen bij neuropathische stoornissen en de beperking van radicale chirurgische ingrepen bij ischemische veranderingen beschreven.19

De noodzaak van specialistische zorg aan diabetici met voetproblemen werd in de jaren daarop steeds duidelijker en men zag in dat vele behandelmethoden (drukontlasting, schoeisel voor diabetici) ontleend konden worden aan de behandeling van een andere aandoening die gepaard gaat met beperking van de zintuiglijke waarneming als gevolg van neuropathie, namelijk lepra.20 Speciale programma’s voor verbetering van de prognose bij diabetische voetcomplicaties werden voor het eerst in de jaren zeventig van de twintigste eeuw in Atlanta (VS) toegepast.21 Hier kon het percentage amputaties bij diabetici met 50% teruggebracht worden. Programma’s met soortgelijke succespercentages werden in Europa in eerste instantie in Genève en Londen22 opgezet en in 1983 voor het eerst in Duitsland door professor Ernst Chantelau, dr. Maximillian Spraul en professor Michael Berger van de Universitätsklinik Du??sseldorf23, 24. Aan het begin van het laatste decennium van de twintigste eeuw werden er in het kader van de verklaring van St. Vincent25 en haar doelstelling de amputatiecijfers bij diabetici binnen vijf jaar te halveren, nieuwe voetpoli’s in gebruik genomen. In 1993 verenigden zij zich binnen de overkoepelende Deutsche Diabetes-Gesellschaft in de AG Diabetischer Fuß.

De toenemende aandacht voor de diabetische voet weerspiegelt zich ook in de onderzoeksactiviteiten, publicaties en evenementen op dit terrein. In de tijdschriften van de Amerikaanse en Engelse diabetesverenigingen verdubbelde tussen 1982 en 1996 het aantal artikelen over het diabetisch voetsyndroom. En op de Amerikaanse diabetescongressen waren er in 1996 driemaal zo veel bijdragen over dit thema als in 1980. Sinds 1998 wordt in Engeland vier keer per jaar het medische tijdschrift The Diabetic Foot uitgegeven. In San Antonio (Texas, VS) vinden jaarlijks en in Malvern (Engeland) tweejaarlijks meerdaagse internationale congressen plaats waarin diabetische voetproblemen centraal staan. In 1991 werd in Nederland voor het eerst een internationaal symposium over de diabetische voet georganiseerd. Hier waren 500 deelnemers uit 46 landen aanwezig. In 1999 werd dit symposium voor de derde keer gehouden.26

Diabetesbehandeling en -onderzoek in Europa: de verklaring van St. Vincent (1989) Vijfjarendoelstellingen van de Verklaring van St. Vincent: – nemen van effectieve maatregelen ter voorkoming van dure complicaties;

  • vermindering van het percentage nieuwe gevallen van blindheid door diabetes met eenderde of meer;
  • vermindering van de frequentie van terminale nierinsufficiëntie met ten minste eenderde;
  • daling van het aantal amputaties als gevolg van diabetisch gangreen met ten minste de helft;
  • vermindering van coronaire aandoeningen en de daarmee verbonden sterfgevallen bij diabetici door intensieve programma’s voor de vermindering van risicofactoren;
  • normalisering van het verloop van de zwangerschap bij diabetici, vergelijkbaar met het verloop bij niet-diabetische vrouwen.

Ondanks al deze activiteiten kunnen ook in 2000 nog niet overal in Duitsland patiënten met diabetische voetproblemen naar tevredenheid worden behandeld. Er zijn dringend extra maatregelen nodig.