Verpleegkundige activiteiten voor profylaxe van decubitus

De activiteiten die nodig zijn om doorligwonden te voorkomen kunnen in vijf categorieën verdeeld worden:

Herken het risico van doorligwonden!

De volgende eenvoudige regel geldt: hoe minder mobiel iemand is, hoe groter het risico van doorligwonden. Als er daarnaast sprake is van risicofactoren als koorts, incontinentie of een slechte algemene conditie, moet men zeer alert zijn. Bij de dagelijkse verpleegkundige activiteiten blijkt de uitgebreide Norton-schaal een betrouwbaar instrument om het risico van decubitus in te schatten

Let op de huid!

De huid van de patiënt moet ten minste eenmaal per dag worden gecontroleerd op tekenen van beginnende blootstelling aan druk. De eerste tekenen zijn witte of rode scherp afgetekende plekken op de huid (zie pagina 16). Met name de gangbare plekken waar doorligwonden zich ontwikkelen moeten in de gaten gehouden worden, zoals het sacrale gebied, de trochanters en hielen. Bij de eerste tekenen moet onmiddellijk worden begonnen met het verlichten van druk.

Drukvrije positionering!

Er is maar een manier om doorligwonden effectief te voorkomen: het elimineren van druk. Dit kan door herpositionering, zachte positionering of vrije positionering; deze methodes kunnen ook worden gecombineerd voor optimale veiligheid.

Herpositioneren vervangt de ontbrekende of ontoereikende bewegingen van het lichaam. Patiënten worden doorgaans om de twee uur opnieuw gepositioneerd.

Schematisch diagram van de drukverdeling op een stevig matras (boven) en het drukverminderende effect van een zacht matras (onder)

 

 

 

 

 

 

Als het risico echter zeer groot is, kan het nodig zijn om dit vaker te doen. Bestaat er daarentegen een laag risico van doorligwonden, dan kan deze tijd worden verlengd door daarnaast gebruik te maken van extreem zachte positionering.

De 30 graden schuine houding, afwisselend links of rechts, wordt tegenwoordig beschouwd als de voorkeurspositie met het minste risico (zie ook pagina 28). De 90 graden laterale houding wordt daarentegen niet meer gebruikt, omdat dan het grootste deel van het lichaamsgewicht op de trochanter rust.

Zachte positionering gebeurt aan de hand van speciale matrassen, ondersteuningsoppervlakken en kussens waarin de patiënt kan wegzinken. De druk van het lichaam wordt dan over een groter oppervlak verspreid, waardoor de druk wordt verlicht. Bij vrije positionering zijn de plekken van het lichaam die het grootste risico lopen, zoals de hielen, vrij van contact en dus volledig vrij van druk. Ook hiervoor zijn hulpmiddelen verkrijgbaar die veilig kunnen worden gebruikt.

Mobiliseer de patiënt!

Immobiliteit is de grootste risicofactor. Al het mogelijke moet worden gedaan om de patiënt zo snel mogelijk te mobiliseren of de resterende mobiliteit te behouden, bijvoorbeeld door zitoefeningen en passieve en actieve bewegingen in bed; bij ernstig zieke en absoluut immobiele patiënten is iedere twee uur herpositioneren ook een waardevolle vorm van mobilisatie.

 

Intensiveer de huidverzorging!

Een gezonde huid is beter bestand tegen druk dan een reeds beschadigde huid, daarom verdienen met name de gangbare plekken voor doorligwonden extra aandacht. Vooral de droge huid van ouderen mag niet verder uitdrogen tijdens het wassen en moet beschermd worden door reinigings- en verzorgingspreparaten met vetherstellende additieven te gebruiken. Om de bloedcirculatie van de gezonde huid te stimuleren, kan deze licht gemasseerd of ingesmeerd worden, maar hij mag niet worden gekoeld met ijs of een ventilator. Bij gebruik van alcoholhoudende lotions moet de huid daarna behandeld worden met een vetherstellend middel om uitdroging te voorkomen. Maceratie van de huid door incontinentie kan worden voorkomen door adequate incontinentieproducten te gebruiken en de huid zorgvuldig te verzorgen.