Het verbandmateriaal

Het verbandmateriaal

Voor de behandeling met compressieverband is afhankelijk van het klinische beeld verbandmateriaal noodzakelijk met verschillende stevigheid en rekbaarheid. Dit kan worden bepaald op basis van het quotiënt van arbeidsdruk en rustdruk.

De arbeidsdruk wordt bepaald door de weerstand, die het verband biedt bij het uitrekken van de spieren bij spiercontractie. Deze wordt altijd gemeten op de bewegende extremiteit; hoe minder rekbaar het verbandmateriaal, des te hoger de arbeidsdruk.

De rustdruk komt in principe overeen met de aanlegdruk, d.w.z. de kracht, die voor het uitrekken van het verband bij het aanleggen moet worden toegepast. De rustdruk wordt echter eveneens beïnvloed door het afzonderlijke terugstelvermogen van een bandage. Met terugstelvermogen of terugstelkracht wordt bedoeld de inspanning van het elastische materiaal om zich samen te trekken bij ontlasting. Ten gevolge hiervan wordt de rustdruk gemeten aan de bewegingsloze extremiteiten. Hoe minder rekbaar het verbandmateriaal is, des te lager is de rustdruk.

De geschiktheid van een compressieverband voor een bepaalde indicatie is afhankelijk van de door het verband gerealiseerde verhouding tussen arbeidsdruk en rustdruk.

Materiaal dat een hoge arbeidsdruk en een lage rustdruk genereert, zorgt voor optimale ondersteuning van het mechanisme van de spierpomp. Door de ritmische wisseling van zeer hoge en lage compressiedruk werken de drukpieken bij spiercontractie tot in de diepte, terwijl bij spier-relaxatie de nutritieve vaatgebieden van de eindvaten ontlast en belucht worden.

Daarentegen staan de bloedvaten bij verband met relatief lage arbeids- en hoge rustdruk onder constante duurzame druk, waarvan het effect beperkt blijft tot het oppervlak. Het beluchtende effect gaat verloren.

Compressietherapie wordt derhalve in rusttoestand beter verdragen naarmate de rustdruk lager is. Bij te hoge rustdruk moet de compressietherapie bij lichaamsrust en met name ’s nachts worden onderbroken.

Bij het verwijderen van een dergelijk verband stroomt het bloed bovendien in de ontlaste vaten. Hierdoor ontstaat een jeukprikkel, die niet alleen onaangenaam is, maar ook met het oog op mogelijke eczeemvorming bij de patiënt ongewenst is.

Het verbandmateriaal dat voor compressietherapie beschikbaar is, kan volgens bovenstaande criteria worden ingedeeld:

  • in onbuigzaam verband van zinklijmzwachtels met zeer hoge arbeidsdruk en zeer lage rustdruk;
  • in weinig rekbaar verband van zwachtels met korte rek met hoge arbeidsdruk en lage rustdruk;
  • in goed rekbaar verband van zwachtels met lange rek met relatief lage arbeidsdruk en hoge rustdruk. Om de eerder vermelde redenen zijn zwachtels met lange rek echter niet geschikt voor de acute fase van de behandeling, hoewel zij vanwege hun goede vervormbaarheid zeer in trek zijn. Zwachtels met lange rek zijn met name geschikt als functioneel verbandmateriaal ter ondersteuning of ontlasting.

Bij de aanlegtechniek moet onderscheid worden gemaakt tussen duurzaam verband, dat langere periodes wordt gedragen, en wisselverband.

Eveneens moet het stadium van de behandeling in aanmerking worden genomen bij de keuze van de compressietherapie. In de acute fase wordt altijd een compressieverband gebruikt van zinklijmzwachtels of zwachtels met korte rek, omdat daarmee beter kan worden gereageerd op de wisselende omvang van het been. Als het been echter blijvend is ontstuwd en het ulcus is genezen, kan de nazorg plaatsvinden met individueel aangepaste compressiekousen.

Van alle soorten compressieverband zorgen de halfstijve, onbuigzame zinklijmzwachtels voor de beste ontstuwing van de diepe venen. Verbandmateriaal dat in lengte en breedte elastisch is, zoals bijvoorbeeld de Varolast zinklijmzwachtels, maakt het ook voor de minder geoefenden mogelijk om gebruik te maken van effectieve zinklijmzwachtels.

Er moet voornamelijk op worden gelet dat het compressieverband – onafhankelijk van het materiaal en de aanlegtechniek – pas optimaal effectief is bij lichamelijke beweging van de patiënt. Overigens moet altijd slechts één soort verbandmateriaal worden gebruikt, dus nooit een combinatie van zwachtels met korte en lange rek ineen.

 

Zinklijmzwachtels

Zinklijmzwachtels zijn in aangelegde staat halfstijf en onbuigzaam. Door het ontbreken van elke elasticiteit bieden zij van alle soorten verbandmateriaal de grootste weerstand tegen de actieve musculatuur. Hierdoor ontwikkelen zij een intensieve arbeidsdruk, die de diepe, subfasciale gebieden bereikt en snel ontstuwend werkt. De overeenkomstig lage rustdruk garandeert een goed beluchtend effect, zodat de bloedsomloop in de nutritieve vaten wordt bevorderd, met name bij stagnatie ten gevolge van gebrekkige absorptie door de diepe aderen.

De hoge arbeidsdruk van zwachtels met korte rek is voldoende om ook de diepe aderen therapeutisch te beïnvloeden, hoewel deze zwachtels niet zo efficiënt zijn als zinklijmzwachtels. Zwachtels met korte rek hebben echter als speciaal voordeel dat zij zich beter aanpassen aan de veranderingen in beenomvang en in het geval van dagelijks noodzakelijke wondbehandeling eenvoudiger te vervangen zijn.

Zinklijmverband is dan ook onontbeerlijk voor de snelle ontstuwing van een opgezet been en voor het verhelpen van hardnekkige oedeemvorming met name op de wreef. Behandeling met wisselverband van zwachtels met korte rek of duurverband van pleisterzwachtels kan dit niet bewerkstelligen. Aangezien het verband zich na het slinken van het oedeem niet kan aanpassen aan de veranderde beenomvang, moet het in deze eerste therapiefase wel regelmatig worden vervangen.

Enigszins problematisch is ook de lokale verzorging van het ulcus tijdens de reinigingsfase. In deze fase moet het verband vaak dagelijks worden vervangen, wat met wisselverband of zwachtels met korte rek eenvoudiger uitvoerbaar is. Indien nodig moet echter eerst worden gestreefd naar een snelle ontstuwing door zinklijmzwachtels; vervolgens kan worden gestart met de wondreiniging.

Zinklijmverband wordt ook aanbevolen ter vervanging van wisselverband als aan het verband wordt gemanipuleerd of tijdige vervanging van het verband niet altijd mogelijk is.

Zwachtels met korte rek

Zogenaamde zwachtels met korte rek kenmerken zich door een relatief geringe rekbaarheid. Hierdoor biedt het verband stevige compressie met hoge arbeidsdruk en lage rustdruk. Aangezien deze drukverhoudingen ook de diepe aderen weten te bereiken, komt de werkingswijze van dergelijke zwachtels overeen met die van zinklijmzwachtels, hoewel zij niet zo efficiënt zijn. Zwachtels met korte rek hebben daarentegen als voordeel, vergeleken met zinklijmzwachtels, dat zij zich beter aanpassen aan veranderingen van de beenomvang bij oedeemvorming. Zij kunnen derhalve bij een goede aanlegtechniek ongeveer drie dagen blijven zitten. Dit geldt niet in een acuut, uiterst oedemateus stadium.

Zwachtels met korte rek lenen zich voor alle vormen van chronische veneuze insufficiëntie en zijn de beste keuze voor de start van de behandeling of de voortzetting tot aan de volledige ontstuwing en epithelialisatie van een ulcus.

Zwachtels met korte rek zijn in verschillende textieltechnologische uitvoeringen verkrijgbaar. De rekbaarheid kan variëren van ca. 50% tot max. 90% om de vereiste hoge arbeidsdruk en lage rustdruk te bereiken. Het soort garen dat wordt gebruikt en de geselecteerde constructie bepalen de typische gebruikseigenschappen.

Als zwachtels hun elasticiteit verkrijgen door verdraaide, d.w.z. sterk getwijnde katoenen kettingdraden, noemt men ze textielelastisch. De ongetwijfeld bekendste en meest gebruikte zwachtel van dit type is de klassieke ideaalzwachtel, maar ook het Pu??tterverband is textielelastisch en bestaat uit een iets sterker weefsel, soortgelijk aan dat van de ideaalzwachtels.

Zwachtels worden duurzaam elastisch genoemd als hun elasticiteit te danken is aan volsynthetische kettingdraden. Hierbij wordt overwegend gebruikgemaakt van gekrulde polyamide. Door texturatie kan de elasticiteit overeenkomstig laag worden ingesteld om te kunnen beantwoorden aan de natuurkundige vereisten van een zwachtel met korte rek.